Γράφει ο Χαράλαμπος Αραβαντινός Σιμωνέτος

No Pasaran!

Πρόσφατα, η αποφυλάκιση του Ηλία Κασιδιάρη επανέφερε το πρόσωπό του στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, με τις τηλεοπτικές οθόνες να μεταδίδουν την έξοδό του από τη φυλακή. Αντίθετα περιορισμένη ήταν η τηλεοπτική προβολή της απόφασης της καταδίκης της εγκληματικής οργάνωσης στις 7 Οκτωβρίου 2020, παρά το τεράστιο πλήθος που είχε συγκεντρωθεί έξω από το Εφετείο Αθηνών. Ίσως αυτή η αντίθεση αξίζει να μας προβληματίσει: τι επιλέγουν τελικά να κάνουμε εικόνα και, κυρίως, ποιον και πότε επαναφέρουν κάθε φορά στη δημόσια συζήτηση. Πρέπει να τονιστεί ότι ο Ηλίας Κασιδιάρης και τα άλλα στελέχη καταδικάστηκαν για τη συμμετοχή και τη διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης και όχι για τις ιδέες τους.

Για να καταλάβουμε τι εκπροσωπεί όμως ο Κασιδιάρης ας σταθούμε σε μια ιδιαίτερα αποκαλυπτική πτυχή της ναζιστικής ιδεολογίας που μας αφορά όλους ως κοινωνία: την αντιμετώπιση των ατόμων με αναπηρία.

Αν θέλουμε να καταλάβουμε τι σημαίνει ο ναζισμός για την αντίληψή του απέναντι στα ΑμεΑ, δεν χρειάζεται να αναζητήσουμε αόριστες δηλώσεις. Η ίδια η ιστορία του ναζισμού είναι απολύτως σαφής: Η ναζιστική αντίληψη περί «φυλετικής υγιεινής» αντιμετώπιζε ανθρώπους με σωματικές, ψυχικές ή νοητικές αναπηρίες ως δήθεν κληρονομικά «ελαττωματικούς» και ως οικονομικό βάρος για το κράτος και την κοινωνία. Το 1933 θεσπίστηκε ο νόμος για την πρόληψη απογόνων με κληρονομικές ασθένειες, ο οποίος επέβαλε αναγκαστική στείρωση σε ανθρώπους που οι αρχές ταξινομούσαν σε συγκεκριμένες κατηγορίες αναπηριών και διαταραχών. Περίπου 400.000 άνθρωποι στειρώθηκαν στη ναζιστική Γερμανία.

Το αποκορύφωμα ήταν το λεγόμενο Aktion T4. Από το 1939, το καθεστώς άρχισε τη συστηματική δολοφονία ανθρώπων με σωματικές και ψυχικές αναπηρίες, συμπεριλαμβανομένων παιδιών. Οι Ναζί χρησιμοποιούσαν τον ευφημιστικό όρο «ευθανασία», ενώ στην πραγματικότητα επρόκειτο για οργανωμένο πρόγραμμα μαζικής δολοφονίας. Οι εκτιμήσεις του United States Holocaust Memorial Museum κάνουν λόγο για περίπου 250.000 θύματα μεταξύ 1939 και 1945. Για τη ναζιστική αντίληψη, οι άνθρωποι με αναπηρία παρουσιάζονταν ως βάρος για το κράτος, ως άνθρωποι που «κοστίζουν» στην κοινωνία και ως μη παραγωγικά μέλη της.

Ας κρατήσουμε επίσης στο σημείο αυτό ότι, αντίστοιχα, στον νεοφιλελεύθερο τρόπο χάραξης της οικονομικής πολιτικής, η επιτυχία μιας πολιτικής αξιολογείται πρωτίστως μέσα από τους οικονομικούς δείκτες και τη δημοσιονομική της απόδοση ή αλλιώς «Δικτακτορία της Αγοράς». Αυτή η πραγματικότητα δεν σημαίνει, φυσικά, ότι ο ναζισμός και ο νεοφιλελευθερισμός είναι το ίδιο πράγμα. Δεν είναι. Αλλά όπως θα εξηγηθεί παρακάτω είναι πολιτικά λειτουργικοί ο ένας για τον άλλον ευνοώντας τελικά την ίδια κοινωνική ομάδα.

Πώς πραγματοποιείται όμως η πολιτική κανονικοποίηση μια απάνθρωπης ιδεολογίας?

Η πολιτική κανονικοποίηση του ναζισμού δεν χρειάζεται να πραγματοποιείται μέσα από μια ρητή πολιτική υποστήριξη. Μπορεί να συντελείται και μέσα από τη μεταβολή του πλαισίου μέσα στο οποίο παρουσιάζεται ο εκπρόσωπος της. Μέρος των μέσων ενημέρωσης (καναλάρχες που δραστηριοποιούνται και σε άλλους τομείς όπως ενέργεια και ναυτιλία) και πρόθυμοι δημοσιογράφοι κατάφεραν,στα πρώτα βήματα του Κασιδιάρη στην πολιτική σκηνή, να μετατοπίσουν το επίκεντρο από την πολιτική ταυτότητα προς μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Οι αρχικές του εμφανίσεις στα πάνελ δεν περιορίστηκαν στις πολιτικές θέσεις μιας οργάνωσης, αλλά μεταφέρθηκαν έντονα στο lifestyle και στην προσωπική εικόνα του Κασιδιάρη ως «νέου ανθρώπου», ως «παιδιού της γενιάς μας», στην οικογένεια, στην καθημερινότητά του, στην προσωπική του ζωή και στις φήμες γύρω από τις σχέσεις του. Ετσι οι τηλεοπτικές εκπομπές lifestyle, μετέτρεψαν την πολιτική ταυτότητα σε τηλεοπτικό πρόσωπο προς κατανάλωση. Μάλιστα πολλές από αυτές τις εκπομπές πραγματοποιήθηκαν αφού είχε προηγηθεί η βίαιη συμπεριφορά του έναντι της Ρένας Δούρου και ακολούθως η βιαιοπραγία έναντι της Λιάνας Κανέλη, στην εκπομπή του Γ. Παπαδάκη. Ήξεραν!

Η κανονικοποίηση δεν έγινε, βέβαια, από τη μια μέρα στην άλλη ούτε μόνο μέσα από τα τηλεοπτικά παράθυρα και την απογύμνωσή του πολιτικού περιεχομένου. Καθώς τα φώτα της τηλεόρασης έσβηναν, άλλοι αναλάμβαναν να συνεχίσουν τη δουλειά κάθε Κυριακή: λόγια περί πατρίδας, τάξης και «ηθικής», ειπωμένα με τον γνώριμο μανδύα της ευλάβειας, συνέχιζαν, υποτίθεται στο όνομα του «ἀγαπᾶτε ἀλλήλους», να προσφέρουν χώρο, αποδοχή και δημόσια νομιμοποίηση σε λόγους που κάθε άλλο παρά υπηρετούν αυτή την προτροπή. Από την πλευρά του ο θεσμός για την ασφάλεια των πολιτών κάνει τα στραβά μάτια με μεγάλο του ποσοστό, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις της εποχής, να ασπάζεται και να ψηφίζει τον συγκεκριμένο πολιτικό χώρο.

Ο νεοναζισμός, όμως, δεν χρειάζεται μόνο τα μέσα αλλά και το κατάλληλο κοινωνικό έδαφος. Και αυτό το έδαφος ενισχύεται από την οικονομική ανασφάλεια, την κοινωνική αποδιάρθρωση και τις συνέπειες πολιτικών που αφήνουν μεγάλα τμήματα της κοινωνίας να αισθάνονται ότι χάνουν διαρκώς έδαφος. Στην περίοδο της οικονομικής κρίσης του 2009, τα νεοφιλελεύθερα μέτρα με την σκληρή λιτότητα, υπακοή στους αριθμούς, διέρρηξαν βαθιά τον κοινωνικό ιστό και διεύρυναν τις ανισότητες, με τους τότε πολιτικούς ταγούς να δείχνουν τον «Άλλον»: τον μετανάστη, τον φτωχό, τον αδύναμο, ως υπαίτιο για την οικονομική δυσχέρεια. Την ώρα που οι πλούσιοι γίνονταν πλουσιότεροι και οι φτωχοί- φτωχότεροι. Φαίνεται η οικονομική κρίση δεν υπήρχε για όλους.

Έτσι και στην Ελλάδα του 2026, οι συνέπειες μιας ακόμα νεοφιλελεύθερης πολιτικής διακυβέρνησης, που θα ζήλευε ακόμη και η Θάτσερ, αποτυπώνονται για ακόμη μία φορά στην καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων: ο μισθός εξαντλείται πολύ πριν από το τέλος του μήνα, η ακρίβεια διαβρώνει διαρκώς την αγοραστική δύναμη, το κόστος της ενέργειας και των καυσίμων επιβαρύνει κάθε πτυχή της ζωής, ενώ η στέγαση έχει μετατραπεί σε βασική πηγή ανασφάλειας.Το κόστος της ζωής μεταφέρεται διαρκώς προς τα κάτω, ενώ ο πλούτος και η οικονομική ισχύς συγκεντρώνονται όλο και περισσότερο προς τα πάνω.

Άλλωστε, ο ναζισμός ιστορικά δεν αναπτύχθηκε σε κοινωνικό και οικονομικό κενό. Σαν νονός της νύχτας εμφανίστηκε για να υπηρετήσει, σε συγκεκριμένες ιστορικές συνθήκες και μέσα από συγκεκριμένες συμμαχίες, τα συμφέροντα ισχυρών οικονομικών ομάδων και, ταυτόχρονα, να αποπροσανατολίσει την κοινωνία. Πιο συγκεκριμένα, στη συνάντηση της 20ής Φεβρουαρίου 1933, περίπου 25 κορυφαίοι εκπρόσωποι της γερμανικής βιομηχανίας συναντήθηκαν με τον Χίτλερ. Ανάμεσά τους ήταν ο Gustav Krupp και ο Wilhelm von Opel. Ο Χίτλερ τους παρουσίασε το πολιτικό του όραμα και επέμεινε στην ανάγκη ανάσχεσης της κομμουνιστικής απειλής, προσαρμόζοντας, όπως συχνά έκανε, τα επιχειρήματά του στο εκάστοτε ακροατήριο. Η συνάντηση κατέληξε σε οικονομική στήριξη της προεκλογικής εκστρατείας των Ναζί. Η σχέση ανάμεσα στο ναζιστικό καθεστώς και τμήματα της γερμανικής βιομηχανίας δεν περιορίστηκε όμως στην πολιτική και οικονομική στήριξη της ανόδου του Χίτλερ. Κατά τη διάρκεια του πολέμου, μεγάλες γερμανικές επιχειρήσεις επωφελήθηκαν από την εκτεταμένη χρήση καταναγκαστικής εργασίας κρατουμένων και άλλων εκτοπισμένων πληθυσμών. Εταιρείες όπως η IG Farben, η BMW, η Daimler-Benz, η Siemens και άλλες χρησιμοποίησαν καταναγκαστικούς εργάτες σε διαφορετικές εγκαταστάσεις και συνθήκες. Η οικονομική συνεργασία και η εκμετάλλευση ανθρώπων από το ναζιστικό καθεστώς αποτελούν μια από τις πιο σκοτεινές σελίδες της σχέσης μεταξύ οικονομικής ισχύος και ολοκληρωτικής εξουσίας. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι και το κοινοβουλευτικό έργο του κατά τα άλλα «αντισυστημικού» Ηλία διακρινόταν έντονα από τις ανησυχίες του για συμφέροντα των εφοπλιστών.