Αφορμή για αυτές τις σκέψεις αποτελούν καθημερινές εικόνες και στιγμές της μικρής ή της μεγάλης κοινωνίας μας, όπως τις ζω, τις ζείτε και τις βιώνουμε στην πράξη. Μέσα από μικρά και μεγάλα περιστατικά, αποκαλύπτονται τα πραγματικά προβλήματα, αλλά και οι επιλογές που καθορίζουν τον δρόμο που ακολουθούμε ως άνθρωποι και ως σύνολο.
Ο βίος και η πολιτεία του καθενός μας δεν είναι απλώς μια καταγραφή γεγονότων, είναι η αντανάκλαση των επιλογών μας, των αξιών μας και του τρόπου με τον οποίο στεκόμαστε απέναντι στον εαυτό μας και στους άλλους. Κάθε άνθρωπος κουβαλά τη δική του ιστορία, άλλοτε βαριά, άλλοτε φωτεινή, και μέσα από αυτήν διαμορφώνει τη στάση του απέναντι στην κοινωνία.
Υπάρχουν εκείνοι που, παρά τις δυσκολίες, επιλέγουν να κινούνται με συνέπεια και σεβασμό. Εργάζονται τίμια, σέβονται τους νόμους, αναγνωρίζουν τα όρια της ελευθερίας τους και προσπαθούν να συνυπάρξουν αρμονικά με τους γύρω τους. Δεν είναι απαραίτητα αλάνθαστοι, ούτε απαλλαγμένοι από προβλήματα. Όμως επιδιώκουν να διορθώνονται, να εξελίσσονται και να συμβάλλουν, έστω και σιωπηλά, στη διατήρηση μιας στοιχειώδους κοινωνικής ισορροπίας. Αυτοί οι άνθρωποι αποτελούν τον αθέατο πυρήνα κάθε υγιούς κοινωνίας.
Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν και εκείνοι που ο βίος και η πολιτεία τους χαρακτηρίζονται από ασυδοσία, αδιαφορία ή ακόμη και συνειδητή καταπάτηση κανόνων και αξιών. Δεν πρόκειται πάντα για περιθωριακές περιπτώσεις. Συχνά πρόκειται για πρόσωπα με ισχύ, επιρροή ή πρόσβαση σε μηχανισμούς εξουσίας. Με τις πράξεις τους μπορούν να διαβρώσουν θεσμούς, να υπονομεύσουν την εμπιστοσύνη των πολιτών και να προκαλέσουν ευρύτερη κοινωνική ζημιά. Το πιο ανησυχητικό δεν είναι μόνο το μέγεθος των πράξεών τους, αλλά η επιμονή τους να συνεχίζουν, συχνά χωρίς ουσιαστικές συνέπειες.
Σε αυτή την κατηγορία εντάσσονται και φαινόμενα που, αν και λιγότερο «ορατά», έχουν εξίσου διαβρωτική επίδραση στην κοινωνική συνοχή. Άτομα που δραστηριοποιούνται επαγγελματικά χωρίς να έχουν προβεί στην απαραίτητη έναρξη επιχείρησης, λειτουργώντας εκτός θεσμικού πλαισίου και φορολογικής υποχρέωσης. Άλλοι προβάλλουν ή διαφημίζουν επαγγελματικές ιδιότητες, που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, είτε χωρίς την απαιτούμενη κατάρτιση είτε χωρίς τις νόμιμες άδειες άσκησης επαγγέλματος. Τέτοιες πρακτικές δεν συνιστούν απλώς παρατυπίες, πλήττουν τον υγιή ανταγωνισμό, υπονομεύουν την αξιοπιστία των επαγγελμάτων και εκθέτουν τους πολίτες σε κινδύνους, ιδίως όταν πρόκειται για υπηρεσίες που απαιτούν εξειδίκευση και υπευθυνότητα.
Παράλληλα, δεν μπορούν να αγνοηθούν και πιο βαριές μορφές εκτροπής. Η κατάχρηση δημόσιου χρήματος, που στερεί πόρους από το σύνολο και υπονομεύει την εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς, καθώς και φαινόμενα βίας και κακοποίησης απέναντι σε ζώα, γυναίκες και παιδιά. Αυτές οι πράξεις δεν είναι απλώς παραβατικές, αποτελούν βαθιά προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και της ίδιας της έννοιας της κοινωνίας. Δείχνουν έλλειψη ενσυναίσθησης, ευθύνης και σεβασμού προς τη ζωή και τον συνάνθρωπο, και αφήνουν πίσω τους τραύματα που συχνά δεν επουλώνονται εύκολα.
Η αντίθεση ανάμεσα σε αυτές τις δύο στάσεις ζωής δεν είναι απλώς ηθική, είναι βαθιά πολιτική και κοινωνική. Διότι το σύνολο δε διαμορφώνεται μόνο από τους πολλούς που προσπαθούν, αλλά και από τους λίγους (ή και όχι τόσο λίγους) που δρουν ανεξέλεγκτα. Όταν η αδικία μένει ατιμώρητη και η υπευθυνότητα δεν επιβραβεύεται, δημιουργείται ένα περιβάλλον, όπου η ισορροπία διαταράσσεται και η έννοια της δικαιοσύνης αποδυναμώνεται.
Ωστόσο, ο βίος και η πολιτεία δεν είναι μια στατική κατάσταση. Είναι μια συνεχής διαδικασία επιλογών. Κάθε μέρα, σε μικρές και μεγάλες αποφάσεις, καθορίζουμε προς ποια κατεύθυνση κινούμαστε. Η ευθύνη δεν ανήκει μόνο σε «άλλους», σε ισχυρούς ή σε αόριστους μηχανισμούς, αλλά και στον καθένα μας ξεχωριστά.
Από εκεί και πέρα, η στάση που επιλέγουμε να κρατήσουμε αποκτά ουσιαστικό νόημα, μόνο όταν γίνεται πράξη.
–Να είσαι φωτεινός… όχι με επιδεικτικό τρόπο, αλλά με τη στάση σου, με τη συνέπειά σου, με τη μικρή καθημερινή σου επιλογή να πράττεις το σωστό ακόμη κι όταν δεν σε βλέπει κανείς.
–Να είσαι καλός, όσο μπορείς και με όποιο κόστος αντέχεις… γιατί η καλοσύνη δεν είναι αδυναμία, αλλά συνειδητή δύναμη μέσα σε έναν κόσμο που συχνά δοκιμάζει τα όριά της.
–Να σέβεσαι τον άλλον, ακόμη κι όταν διαφωνείς… γιατί η κοινωνία δεν στηρίζεται στην ομοιομορφία, αλλά στην αξιοπρέπεια της συνύπαρξης.
–Να μην σιωπάς μπροστά στο άδικο… γιατί η ανοχή είναι συχνά το έδαφος πάνω στο οποίο ανθίζει η αδικία.
–Να αναλαμβάνεις την ευθύνη των πράξεών σου… γιατί ο βίος και η πολιτεία δεν κρίνονται από λόγια, αλλά από πράξεις που αφήνουν αποτύπωμα. Να θυμάσαι πως η ευθύνη δεν είναι μια αφηρημένη έννοια, είναι καθημερινή πράξη. Στον τρόπο που εργάζεσαι, στον τρόπο που φέρεσαι, στον τρόπο που επιλέγεις να υπάρξεις μέσα στην κοινωνία.
Γιατί τελικά, ο βίος και η πολιτεία του καθενός μας δεν κρίνονται από το τι δηλώνουμε ότι είμαστε, αλλά από το τι πραγματικά αφήνουμε πίσω μας. Ίσως το πιο ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι ποιοι είναι εκείνοι που «ισοπέδωσαν το σύμπαν», αλλά πώς επιλέγουμε εμείς να ζούμε μέσα σε αυτό. Με αδιαφορία ή με συνείδηση; Με ιδιοτέλεια ή με σεβασμό; Ο βίος και η πολιτεία του καθενός μας, τελικά, συνθέτουν τον βίο και την πολιτεία ΟΛΩΝ.
Ματίνα Σπυράτου
