Είναι κοινά αποδεκτό από το σύνολο των ερευνητών πως η οικονομική ανάπτυξη και η παραγωγή ενέργειας συνοδεύονται από περιβαλλοντικές επιπτώσεις, που γίνονται πλέον αντιληπτές από το σύνολο του παγκόσμιου πληθυσμού.
Σε αυτό το πλαίσιο, υπάρχουν επιμέρους δείκτες που χρησιμοποιούνται για την ανάλυση της απόδοσης και της ετοιμότητας του συστήματος στο πλαίσιο της πράσινης και ενεργειακής μετάβασης.
Η διαμόρφωση των δεικτών είναι απαραίτητη για την αξιολόγηση της προόδου των πολιτικών και του σχεδιασμού των απαιτούμενων δράσεων. Για παράδειγμα, ο ρυθμός ανάπτυξης της οικονομίας (διαχρονική εξέλιξη του ΑΕΠ), οι δημογραφικές μεταβολές και οι διακυμάνσεις της μετανάστευσης είναι βασικοί δείκτες.
Η ενεργειακή ένταση και η ηλεκτρική ένταση της οικονομίας αποτελούν στοιχεία διαμόρφωσης των σεναρίων αναφοράς. Η ανάλυση της ζήτησης ενέργειας ανά τομέα και της τελικής κατανάλωσης ενέργειας, καθώς και οι εκπομπές CO2, διαμορφώνουν το πλαίσιο του σχεδιασμού για την εξέλιξη της ενεργειακής ζήτησης.
Οι πολιτικές μείωσης των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου διαφέρουν στον οικιακό, τον τριτογενή και το βιομηχανικό τομέα. Αντίστοιχα, διαφοροποιείται και η πολιτική χρηματοδότησης της πράσινη μετάβασης ανά τομέα.
Είναι σημαντικό, λοιπόν, να γνωρίζουν με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια, όσοι σχεδιάζουν τις πολιτικές, πώς εξελίσσονται τοπικά οι ενεργειακοί δείκτες, τις τοπικές περιβαλλοντικές και κλιματικές συνθήκες, αλλά και τους ρυθμούς ανάπτυξης της τοπικής οικονομίας.
Η ενεργειακή αναβάθμιση των κατοικιών, η διαχείριση των απορριμμάτων, η ηλεκτροπαραγωγή, η ηλεκτροκίνηση, ο εξηλεκτρισμός του τομέα των μεταφορών και η προστασία του περιβάλλοντος στον τομέα της βιομηχανίας είναι ενδεικτικά τομείς που διαμορφώνουν την πράσινη μετάβαση.
Ο σχεδιασμός συγκεκριμένων δράσεων, μέτρων και πολιτικών για την επίτευξη των στόχων της πράσινης μετάβασης πρέπει να ακολουθεί ένα εθνικό πλαίσιο, αλλά πρέπει να διαθέτει την ευελιξία προσαρμογής στις τοπικές ανάγκες. Η συλλογή δεδομένων και η διαμόρφωση των δεικτών σε τοπικό επίπεδο καθιστά πιθανότερη την εύρυθμη εφαρμογή των πολιτικών.
Είναι σε αυτή τη βάση που τον Σεπτέμβριο του 2015, όλα τα κράτη-μέλη του ΟΗΕ, υιοθέτησαν την Agenda 2030 των Ηνωμένων Εθνών για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη και τους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) με τους 169 υπο-στόχους (targets) τους. Η πράξη αυτή αποτελεί ορόσημο για τη διεθνή κοινότητα καθώς για πρώτη φορά τέθηκαν διεθνώς «οικουμενικοί» στόχοι, τους οποίους καλούνται να υλοποιήσουν όλες οι χώρες από κοινού, τόσο οι ανεπτυγμένες όσο και οι αναπτυσσόμενες.
Για την Ελλάδα, οι ΣΒΑ παρέχουν μια σημαντική ευκαιρία για τη μετάβαση προς ένα νέο μοντέλο ανάπτυξης, με ισορροπία μεταξύ των τριών πυλώνων: οικονομικού, κοινωνικού και περιβαλλοντικού.
Θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι υλοποίησή τους ξεπερνά τα όρια και τις αρμοδιότητες της Κυβέρνησης και των Υπουργείων, και αφορά το σύνολο της κοινωνίας, από τον ιδιωτικό τομέα και την τοπική αυτοδιοίκηση, έως την ακαδημαϊκή κοινότητα, τις ΜΚΟ και τις οργανώσεις πολιτών, οι οποίοι θα πρέπει να συμπράξουν για την επίτευξή τους.
Έτσι, οι Εθνικοί Δείκτες Παρακολούθησης για την εφαρμογή του Στόχου 7 «Φτηνή και καθαρή ενέργεια» των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης είναι οι εξής: 1) Πρωτογενής και τελική κατανάλωση ενέργειας (σε εκατομμύρια τόνους ισοδύναμου πετρελαίου), 2) Κατά κεφαλήν τελική κατανάλωση ενέργειας νοικοκυριών (σε χιλιόγραμμα ισοδύναμου πετρελαίου), 3) Παραγωγικότητα ενέργειας (σε ευρώ ανά χιλιόγραμμα ισοδύναμου πετρελαίου), 4) Μερίδιο ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ενέργειας, κατά τομέα (%), 5) Ενεργειακή εξάρτηση κατά προϊόν (%), 7) Πληθυσμός μη δυνάμενος να διατηρήσει το σπίτι του αρκετά ζεστό, κατά επίπεδο φτώχειας (%), και 8) Ένταση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου στην κατανάλωση ενέργειας (Δείκτης, 2000=100,0).
Αντίστοιχα, οι Εθνικοί Δείκτες Παρακολούθησης για την εφαρμογή του Στόχου 12 «Υπεύθυνη κατανάλωση και παραγωγή» των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης είναι: 1) Εγχώρια ανάλωση υλικών, κατά κεφαλή εγχώρια ανάλωση υλικών και εγχώρια ανάλωση υλικών ανά ΑΕΠ (σε χιλιάδες τόνους), 2) Μέσες εκπομπές CO2 ανά χιλιόμετρο των νέων επιβατικών αυτοκινήτων, και 3) Παραγωγή αποβλήτων εξαιρουμένων των σημαντικών ορυκτών αποβλήτων, κατά επικινδυνότητα (σε χιλιόγραμμα κατά κεφαλή).
Τέλος, οι Εθνικοί Δείκτες Παρακολούθησης για την εφαρμογή του Στόχου 13 «Δράση για το κλίμα» των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης είναι: 1) Εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου (Δείκτης, σε CO2 ισοδύναμα, έτος βάσης 1990), και 2) Ένταση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου στην κατανάλωση ενέργειας (Δείκτης, 2000=100).
Συμπερασματικά, η πράσινη ενεργειακή μετάβαση έχει τις προοπτικές να συμβάλει τόσο στην προστασία του περιβάλλοντος όσο και στην οικονομική ανάπτυξη των περιοχών που έχουν πληγεί, αρκεί να υλοποιηθεί με προσεκτικό σχεδιασμό και κοινωνική ευαισθησία, αλλά και με την απαραίτητη ταχύτητα, δίνοντας αναπτυξιακές ευκαιρίες και, κυρίως, τη σωστή ερμηνεία στον όρο «δίκαιη ενεργειακή μετάβαση».
Απαντήσεις στις παραπάνω προκλήσεις επιχειρεί να δώσει το έργο JustReDI, το οποίο λαμβάνει χώρα στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας Ελλάδα 2.0, με τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης – NextGenerationEU και υπό την αιγίδα της Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Καινοτομίας.
Το έργο JustReDI υλοποιείται με τη σύμπραξη έξι φορέων και ιδρυμάτων: του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ), του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών (ΕΑΑ), του Ερευνητικού Κέντρου ΑΘΗΝΑ, του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), καθώς και του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής (ΠΑΔΑ) και του Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος (ΔΙΠΑΕ).
Το JustReDI περιλαμβάνει ένα συνεκτικό σύνολο δράσεων που θα συμβάλλουν στην υλοποίηση των ευρωπαϊκών και εθνικών στρατηγικών για την αναπτυξιακή πράσινη μετάβαση και τον ψηφιακό μετασχηματισμό της χώρας, μεγιστοποιώντας τον θετικό αντίκτυπο για την τοπική κοινωνία, ελαχιστοποιώντας τις κοινωνικές επιπτώσεις της διττής μετάβασης, ιδίως για τις ευάλωτες ομάδες και περιφέρειες, και ενισχύοντας την οικονομική και κοινωνική ανθεκτικότητα υπό το πρίσμα της δίκαιης ανάπτυξης και της συμπερίληψης.
Ένας από τους παράγοντες που επηρεάζουν τις αντιλήψεις που σχηματίζουν οι Έλληνες για τα θέματα αυτά είναι και η έγκυρη δημόσια πληροφόρηση. Έτσι, το έργο περιλαμβάνει μια δράση για την αποτίμηση της αξιοπιστίας των ειδήσεων γύρω από την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση (Check4Facts).
Περισσότεροι πολίτες συμμετέχοντες στη διαδικασία, περισσότερες ευκαιρίες για βιώσιμη ανάπτυξη.
Δράση ενίσχυσης επενδύσεων «Εμβληματικές δράσεις σε διαθεματικές επιστημονικές περιοχές με ειδικό ενδιαφέρον για την σύνδεση με τον παραγωγικό ιστό» / Ανθεκτικότητα, Συμπερίληψη και Ανάπτυξη: Προς μια Δίκαιη Πράσινη και Ψηφιακή Μετάβαση των Ελληνικών Περιφερειών – TAEDR-0537352.
Η δράση υλοποιείται στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας Ελλάδα 2.0 με τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης – NextGenerationEU.
Εικόνα από FREEP!K
