Δεν μπορώ να πω σε κανέναν με ποιον θα κάνει παρέα. Ούτε να του υποδείξω ποιον θα αγαπήσει, ποιον θα εμπιστευτεί ή με ποιον θα μοιραστεί τις στιγμές της ζωής του. Οι ανθρώπινες σχέσεις είναι προσωπική υπόθεση και ο καθένας έχει το δικαίωμα να επιλέγει τους συνοδοιπόρους του. Μπορώ, όμως, να του πω με βεβαιότητα ότι υπάρχουν συγκεκριμένοι άνθρωποι με τους οποίους δεν πρέπει να διατηρούμε ούτε φιλικές… ούτε καν τυπικές σχέσεις ευγένειας. Όχι από εκδίκηση. Όχι από κακία. Αλλά από σεβασμό πρώτα στον εαυτό μας!!!

Η ζωή είναι πολύ μικρή για να ξοδεύεται σε ανθρώπους που απέδειξαν ποιοι είναι. Δεν χρειάζονται φωνές. Δεν χρειάζονται καβγάδες. Δεν χρειάζονται νέες αντιπαραθέσεις. Χρειάζεται μόνο μια ήρεμη και αμετάκλητη απόφαση: να ΜΗΝ έχουν πια θέση στον κύκλο σου.

Κάποιες πόρτες δεν κλείνουν από θυμό. Κλείνουν από αξιοπρέπεια. Και μερικές φορές, η μεγαλύτερη ένδειξη αυτοεκτίμησης δεν είναι να απαντήσεις. Δεν είναι να εκδικηθείς. Δεν είναι καν να θυμώσεις. Είναι να κοιτάξεις μπροστά και να καταλάβεις ότι υπάρχουν άνθρωποι στους οποίους δεν χρωστάς ούτε τη φιλία σου, ούτε τον χρόνο σου, ούτε καν το χαμόγελό σου. Γιατί το χαμόγελο είναι δώρο. Και τα δώρα δεν τα προσφέρουμε σε όσους προσπάθησαν να μας στερήσουν την αξιοπρέπειά μας!

Γιατί υπάρχουν περιπτώσεις όπου δεν μιλάμε για μια απλή διαφωνία, μια παρεξήγηση ή έναν καβγά της στιγμής. Μιλάμε για ανθρώπους που επέλεξαν συνειδητά να πληγώσουν τον άλλον από την πρώτη στιγμή. Που κυνήγησαν κάποιον άδικα. Που προσπάθησαν να τον εξευτελίσουν δημόσια. Που έγραψαν, είπαν και διέδωσαν πράγματα με σκοπό να τον μειώσουν. Που επέμεναν σε χαρακτηρισμούς, κατηγορίες και επιθέσεις χωρίς να ενδιαφέρονται για την αλήθεια, αλλά μόνο για την καταστροφή της εικόνας και της αξιοπρέπειάς του.

Υπάρχουν στιγμές που έχουν χυθεί τόνοι μελανιού, έχουν γραφτεί άρθρα, έχουν ακουστεί βαριές κουβέντες, έχουν ανταλλαχθεί προσβολές και ύβρεις, που έφτασαν λίγο πριν τα δικαστήρια. Έχουν ειπωθεί πράγματα και χαρακτηρισμοί που δεν λέγονται ούτε στον χειρότερο εχθρό. Και όταν όλα αυτά γίνονται κατ’ επανάληψη, με εμμονή και με πρόθεση να πληγώσουν, τότε παύουν να είναι ένα περιστατικό. Γίνονται απλά μια στάση ζωής, η οποία δε γυρίζει πίσω…

Κάποιοι πιστεύουν πως η ευγένεια πρέπει να προσφέρεται σε όλους. Όμως, προσωπικά το θεωρώ λάθος. Η ευγένεια δεν είναι υποχρέωση απέναντι σε εκείνον… που καταπάτησε κάθε όριο σεβασμού. Η συγχώρεση είναι προσωπική επιλογή. Η λήθη επίσης. Αλλά η διατήρηση σχέσεων με ανθρώπους που σε έχουν πολεμήσει αδίκως ΔΕΝ είναι μεγαλείο ψυχής. Eίναι απλώς έλλειψη αυτοσεβασμού στον ίδιο σου τον εαυτό.

Υπάρχει, όμως, και κάτι ακόμη που μου προκαλεί εντύπωση. Πώς γίνεται άνθρωποι που μέχρι χθες αντάλλασσαν βαριές κουβέντες, που μιλούσαν με απαξίωση ο ένας για τον άλλον σε ιδιωτικές συζητήσεις, σε μηνύματα και σε τηλεφωνικές συνομιλίες, που διακήρυτταν δημόσια πόσο τους ενοχλεί ή ακόμη και πόσο τους απωθεί η παρουσία του άλλου, ξαφνικά να εμφανίζονται ως φίλοι, συνοδοιπόροι ή συνομιλητές; Τι ακριβώς άλλαξε; Η αλήθεια; Ο χαρακτήρας; Η συμπεριφορά; Ή μήπως απλώς οι συνθήκες; Γιατί όταν οι απόψεις αλλάζουν από τη μία ημέρα στην άλλη, χωρίς καμία ουσιαστική εξήγηση, γεννιέται εύλογα η σκέψη ότι δεν μιλάμε για συγχώρεση ή ωριμότητα, αλλά για σκοπιμότητα. Αλλιώς πραγματικά πως μπορείς να καταδέχεσαι να έχεις τις όποιες φιλικές σχέσεις με έναν άνθρωπο με άσχημη συμπεριφορά όχι μόνο σε εσένα, αλλά και στους συμπολίτες σου, στους φίλους σου ή ακόμα και στην οικογένειά σου; Ή μήπως δεν είναι τόσο αληθινές αυτές οι σχέσεις από την πλευρά και των δυο σας;;; Μόνο και μόνο επειδή πλέον σας εξυπηρετούν οι ίδιες επιδιώξεις ή ανήκετε στην ίδια “ομάδα”;

Ίσως τελικά το ζήτημα να μην είναι ποιον επιλέγουμε για “φίλο” μας. Το ζήτημα είναι αν μπορούμε να κοιταχτούμε στον καθρέφτη όταν καθόμαστε στο ίδιο τραπέζι με ανθρώπους που μέχρι χθες καταγγέλλαμε, κατηγορούσαμε ή ακόμα και χλευάζαμε. Γιατί οι διαφωνίες είναι φυσιολογικές. Οι συγκρούσεις επίσης. Αυτό που δύσκολα εξηγείται είναι οι ξαφνικές “αγάπες” ανάμεσα σε ανθρώπους που είχαν ανταλλάξει τα χειρότερα λόγια, χωρίς ποτέ να έχει προηγηθεί μια ειλικρινής συγγνώμη ή μια ουσιαστική αλλαγή στάσης.

Στην πολιτική, όπως και στη ζωή, οι συνεργασίες μπορεί να είναι αναγκαίες. Όταν όμως οι αρχές, οι θέσεις και οι δημόσιες καταγγελίες εγκαταλείπονται από τη μια μέρα στην άλλη για μια καρέκλα, μια συμμαχία ή μια κοινή επιδίωξη, τότε δεν μιλάμε για σύνθεση απόψεων. Μιλάμε για μετάλλαξη χαρακτήρα.

Και ίσως γι’ αυτό οι πολίτες δεν κουράζονται ούτε από τις διαφωνίες ούτε από τις πολιτικές αντιπαραθέσεις. Απογοητεύονται περισσότερο από εκείνους που τους ζητούν να ξεχάσουν όσα οι ίδιοι έλεγαν χθες. Από εκείνους που απαιτούν να θεωρηθεί φυσιολογικό το αφύσικο και ειλικρινές το βολικό. Κουράζονται από την υποκρισία. Από εκείνους που χθες κατηγορούσαν, κατήγγελλαν και απαξίωναν ανθρώπους και καταστάσεις και σήμερα συμπεριφέρονται σαν να μην ειπώθηκε ποτέ τίποτα. Σαν να μην υπάρχουν δηλώσεις, αναρτήσεις, δημόσιες τοποθετήσεις και προσωπικές κουβέντες που άφησαν βαθιά σημάδια. Σαν η μνήμη να είναι κάτι που ενεργοποιείται ή απενεργοποιείται ανάλογα με το τι εξυπηρετεί την κάθε στιγμή.

Οι άνθρωποι έχουν δικαίωμα να αλλάζουν γνώμη. Δεν έχουν όμως δικαίωμα να ζητούν από τους άλλους να ξεχάσουν όσα οι ίδιοι έλεγαν και έκαναν επί χρόνια. Γιατί όταν η αντιπάθεια μετατρέπεται σε φιλία χωρίς εξηγήσεις και χωρίς ουσιαστική μεταβολή των δεδομένων, συνήθως δεν μιλάμε για αλλαγή καρδιάς. Μιλάμε για αλλαγή συμφερόντων. Και τα συμφέροντα είναι κακό θεμέλιο για να χτιστεί οτιδήποτε αξιόπιστο…

Οι αρχές του καθενός μας δεν κρίνονται στις εύκολες στιγμές. Η πραγματική δοκιμασία έρχεται όταν εμφανίζεται μπροστά μας το συμφέρον, η ευκαιρία ή η βολική συμμαχία. Τότε αποκαλύπτεται αν όσα λέγαμε ήταν βαθιές πεποιθήσεις ή απλές λέξεις της στιγμής. Τότε φαίνεται αν στεκόμαστε όρθιοι απέναντι στα πιστεύω μας ή αν τα προσαρμόζουμε κάθε φορά στις ανάγκες, στις φιλίες και στις επιδιώξεις που μας εξυπηρετούν. Γιατί οι άνθρωποι με αρχές μπορεί να κάνουν λάθη, αλλά δεν αλλάζουν στρατόπεδα κάθε φορά που αλλάζει ο άνεμος.

Και τέλος τέλος, γιατί πολύ απλά η συνέπεια δε φαίνεται όταν συμφωνούμε με κάποιον. Φαίνεται όταν αρνούμαστε να τον αγκαλιάσουμε, επειδή απλώς μας συμφέρει. Άλλο η συγχώρεση και άλλο η κωλοτούμπα…

Η αφορμή για τις παραπάνω σκέψεις δεν προήλθε από ένα συγκεκριμένο προσωπικό μου περιστατικό, αλλά από μια εικόνα που βλέπω όλο και συχνότερα γύρω μου. Από πολιτικούς με τους οποίους συναναστρέφομαι, από πολίτες, από ανθρώπους που βρίσκονται κοντά στον κοινωνικό και προσωπικό μου κύκλο. Ανθρώπους που επιλέγουν να συνυπάρχουν, να συνεργάζονται ή ακόμη και να εμφανίζονται ως φίλοι με πρόσωπα τα οποία μέχρι χθες κατηγορούσαν, απαξίωναν ή θεωρούσαν ανάξια της εμπιστοσύνης τους.